Home » Plaatsnaamkunde » Frans-Baskisch lexicon

Frans-Baskisch lexicon

  (cc530) op 28/11/99

De «Grand guide des Pyrénées», uitgegeven door Editions Milan, bevat een zeer interessante woordenlijst met Baskische plaatsnamen.
Wat bij een eerste lezing opvalt, is het grote aantal Baskische namen die verwijzen naar de natuur (bossen, beekjes, rotsen, weiden enz.). Iedereen die ooit op de wegen of paden van Baskenland heeft gefietst, heeft soms pijnlijke herinneringen aan de «kleine» bergpassen met hun indrukwekkende stijgingspercentages. De Baskische taal lijkt zeer rijk te zijn in het beschrijven van dit zo bijzondere reliëf; zo zijn er plaatsen waarvan de naam is afgeleid van:

• Aguerre: hoge, open plek.
• Aitz: rotspunt of Atxegu: eenzame rots
• Aran: vallei, Arana of Haranea: de vallei.
• Arri: steen, rots, waarvan afgeleid zijn: arrietta: rotsachtige plek, arçubi: stenen brug, ararte: kloof, ravijn enz.
• Karzé: heuvel, hooggelegen plek.
• Buru: kop, punt, uiteinde, bovenkant.
• Cap, capo: punt, bovenkant, kop.
• Egi: helling.
• Gain (zeer vaak): hoog, top. Gagneko: van bovenaf.
• Garate of Garati: top, hoogste punt.
• Goi: bovenkant, Goyen, Goiko: van bovenaf.

Er bestaat een rijke woordenschat om bergtoppen en bergkammen aan te duiden... maar hoe zit het met de bergpassen die ons zo dierbaar zijn?
Er verschijnt een iets kleiner aantal woorden:

• Meha, étroit, Mehatze, meaca: smalle pas, doorgang.
• Lepo, lepoa, lepoua: pas (dit is de meest voorkomende naam).

Tot slot is het leuk en leerzaam om de betekenis van de namen van bepaalde bergpassen te kennen; ze zijn allemaal diep geworteld in de Baskische cultuur:

• Orgambide: berijdbare weg: 64-1284: Col d’Orgambidesca, 64-0958: Col d’Orgambide.
• Burdin: ijzer: 64-1092: Col de Burdincurrutcheta, wat betekent: pas bij het ijzeren kruis, 64-0892: Col de Burdin Olatze (ola = smederij).
• Haritz: zomereik: 64-0784: de pas van Haritzcurutche (eikenkruis? kruis van eikenhout?).
• Egi of Hegui: helling, bergkam: 64-1313: de Heguichouria-pas.
• Curutche, Kurutz: kruis: 64-1285b Col de Curutche, 64-0557: Curutche Lépoa, beide betekenen: Kruispas, 64-0921 Col de Curutcheta.
• Mendi: berg, 64-0435b: Mendiko lépoa, 64-1362b: Col d’Erroymendi.
• Zabal: uitgestrekt gebied, 64-0503: de Askonzabal-pas
• Artzu, Hartze, Harritzu, Arrieta: rotsachtig gebied: 64-0666: de Artzaley-pas.
• Oihan: bos: 64-0895b: Oyanbeltze-pas.
• Ibar: vallei: 64-0966: Ibarburia-pas.
• Ola, Olha: hut, smederij: 64-1245 Ohlazarreko lépoa.
• Bide, bie: pad, weg. Bidea, bidia: weg, 64-1567 Bidegorritako lepoua.

Veel succes op je reis en moge deze kleine woordenlijst je helpen om de verschrikkelijke hellingen van Baskenland te beklimmen.

Michel de Brébisson (cc1315)

Als aanvulling op de publicatie van René Poty op deze site, bied ik u een supplement aan dat u, zoals de auteur zegt, moet helpen om de betekenis van een groot aantal plaatsnamen op de kaart van Frankrijk te vinden.

Ref.: uittreksel uit het WOORDENLIJST van DIALECTTERMEN waarmee de betekenis van een groot aantal plaatsnamen op de kaart van Frankrijk kan worden achterhaald, door A. PÉGORIER, ingenieur-geograaf. [ign 1963].